ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

Ο προβληματισμός για τη σχέση κοινωνίας και παραγωγής (είτε γεωργικής, είτε βιομηχανικής) με το φυσικό περιβάλλον είναι σχετικά καινούργια υπόθεση. Πριν 30-40 χρόνια κύριο μέλημα ήταν η αξιοποίηση των φυσικών πηγών που τις βλέπαμε κυρίως ως πηγές πλούτου χωρίς να δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στις παρενέργειες πάνω στα γλυκά νερά, στα εδάφη και στα άλλα ζωντανά είδη. Η γιγάντωση όμως των τεχνολογικών δυνατοτήτων και η όλο και πιο έντονη παρουσία των χημικών μεθόδων στη γεωργία -κτηνοτροφία, μετέτρεψαν τις κάποτε αγνοούμενες επιπτώσεις σε κυρίαρχα προβλήματα: βαρεία ατμοσφαιρική ρύπανση στις πόλεις, νιτρορρύπανση των εδαφών από τα πολλά αζωτούχα λιπάσματα, υποβάθμιση τροφίμων και νερών από φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα, ορμόνες και άλλα χημικά.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΘΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Ετσι σήμερα, είτε κεντρικό κράτος είμαστε είτε τοπικές κοινωνίες και αρχές οφείλουμε αν δεν θέλουμε να μην πάμε για μαλλί και βγούμε κουρεμένοι, όχι απλά να πάρουμε κάποια μέτρα για το περιβάλλον, και τελειώσαμε, αλλά να περιβαλλοντικοποιήσουμε κάθε πολιτική. Κάθε ενέργεια αξιοποίησης φυσικού πόρου, κάθε επέμβαση στα στοιχεία του χώρου - πεδιάδα, βουνό, λίμνη, ποτάμι -να μελετάται έτσι ώστε να μην καταστρέφει αυτό που δεν μπορεί ν' αναπληρωθεί. Να μην δηλητηριάζει εδάφη και νερά, να μην καταστρέφει πολύτιμους για τα άγρια είδη χώρους, να μην αλλοιώνει την αισθητική του τοπίου.

Συχνά αυτό έχει οικονομικό κόστος. Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να τ' αναλαμβάνουμε, και σε κάποιες περιπτώσεις ελκυστικά από στενά οικονομική άποψη σχέδια πρέπει να εγκαταλείπονται, όπως για παράδειγμα ένα πυρηνικό εργοστάσιο, ή ένα χρυσωρυχείο που χρησιμοποιεί κυάνιο, ένα ισχυρό δηλητήριο. Μ'άλλα λόγια η οικονομική δραστηριότητα, που φυσικά γίνεται για ιδιωτικό όφελος, δεν μπορεί να θίγει ή και να καταργεί δημόσια, συλλογικά αγαθά όπως ο αέρας, τα υπόγεια νερά, οι ακτές, το τοπίο αλλά και οι ανοικτοί χώροι των πόλεων.

ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Εδώ είναι ο ρόλος της σωστής τοπικής αυτοδιοίκησης: Με οργάνωση των ενεργειών της, με μελέτη των τεχνικών διαστάσεων αλλά και με αποφασιστικότητα, οφείλει να διεξάγει τον αγώνα για την υπεράσπιση των δημοσίων αγαθών από την ιδιωτική απληστία ή την αδιαφορία. Οφείλει, αδιαφορώντας για το πρόσκαιρο εκλογικό κόστος, να υπερασπίζεται τα μακροχρόνια συμφέροντα του συνόλου που συνδέονται μ'ένα ισορροπημένο περιβάλλον, αγνοώντας τις εύκολες λύσεις του παρόντος.

Να τονίσουμε ότι με τον "Καποδίστρια", παρά τις δυσκολίες, οι δυνατότητες των δήμων σε πόρους και επιστήμονες αυξάνονται. Αλλά για να μιλάμε πιο συγκεκριμένα, ας χωρίσουμε τα "μέτωπα" περιβάλλοντος, ας τα πούμε έτσι, σε δύο τομείς: Περιβάλλον στην πόλη, δηλαδή αστικός και περιαστικός χώρος από τη μια και φυσικό περιβάλλον από την άλλη, αγροί, βιότοποι, ποτάμια κλπ, από την άλλη. Βεβαίως αυτά συνδέονται και θα το δούμε παρακάτω.

ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ

Ας αρχίσουμε από το πρώτο μέτωπο, έχοντας ως αφετηρία τη θέση ότι η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ σε μια πόλη εξαρτάται ΠΡΩΤΑ και ΚΥΡΙΑ από τα ΚΟΙΝΑ, τα δημόσια, τα συλλογικά αγαθά και μετά από τα ιδιωτικά. Για να το πω απλά -και δεν είναι θεωρητικό είναι πλήθος οι τέτοιες περιπτώσεις - τι να το κάνεις το πολυτελές διαμέρισμα, όταν βρίσκεται σε στενό δρόμο μ' αποτέλεσμα να στερείσαι το απλό αλλά και μέγιστο αγαθό που λέγεται ηλιασμός. Μη μου στερείς αυτό που δεν μπορείς να μου δώσεις, είπε ο Διογένης στον Αλέξανδρο.

Αδιάνοικτοι δρόμοι, ανυπαρξία ή σπανιότητα πλατειών, πάρκων, σχολείων με άνετους ελεύθερους χώρους, οδηγούν, έστω κι αν συνυπάρχουν με καλής κατασκευής και επίπλωσης σπίτια, σε ΧΑΜΗΛΗ ποιότητα ζωής.

ΑΝΑΓΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Πρώτο λοιπόν καθήκον της σωστής τοπικής αυτ/σης είναι ο στρατηγικός, οραματικός αν θέλετε σχεδιασμός μιας πόλης, μικρής ή μεγάλης, ΟΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ κι όχι αποδοχή των τετελεσμένων.

Πρέπει να πείσει την τοπική κοινωνία και να διεκδικήσει από την κεντρική τους πόρους για ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΕΩΣ με άνετους δημόσιους χώρους νια όλους, πλούσιους και φτωχούς. Μικροσυμφέροντα και εγωισμοί δεν μπορεί να μπαίνουν εμπόδια σε πολιτικές που αναβαθμίζουν το περιβάλλον ΟΛΩΝ άρα τη ζωή όλων.

Οι προβλέψεις της πολεοδομικής νομοθεσίας για εισφορά σε γη, αδίστακτα πρέπει ν'αξιοποιούνται και για το συμφέρον των ίδιων των οικοπεδούχων. Ευκαιρίες για αγορά χώρων σε πυκνοκατοικημένα σημεία δεν πρέπει να χάνονται.

ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ, ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΓΚΑΘΙ

Ας πάμε τώρα στο μεγάλο στο πιο "ακανθώδες" (απ' όπου να τ' αγγίξεις σε τρυπάει) θέμα της διαχείρισης των απορριμμάτων και των υγρών αποβλήτων.

Εδώ ένα πρώτο καθήκον της τοπικής αυτοδιοίκησης αλλά και της τοπικής πνευματικής ηγεσίας (συλλόγων, επιστημόνων κλπ) είναι η σωστή ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ του πληθυσμού.

Ξέρετε ότι στην Αχαΐα και την Ηλεία οι μισοί τουλάχιστον Δήμοι, επειδή δεν πρόβλεψαν, δεν ενημέρωσαν, δεν έδρασαν έγκαιρα, ήταν δηλαδή μωρές παρθένες, δεν έχουν που να πάνε τα σκουπίδια τους, και ή τα πετάνε παράνομα στη ζούλα, ή ζητάνε μονίμως προσωρινές λύσεις στην περιοχή άλλων, ή ακούστε το τρελό, τα πάνε στα Λιόσια, στην Αττική! Η Αθήνα των 3,5 εκατ. έχει Χώρο Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, το Διακοφτό των 4.000 κατοίκων και με δεκάδες χιλιάδες στρέμματα έκτασης δεν βρίσκει χώρο ΠΟΥΘΕΝΑ!

Λείπει η μακρά πνοή κι επικρατεί η εθελοτυφλία, ο στρουθοκαμηλισμός και έχουμε δύο ειδών στρουθοκαμηλισμούς: ο ένας, γνωστός με τα αγγλικά αρχικά Ν.Ι.Μ.Β.Υ. (not in my backyard), όχι στην δική μου αυλή, αφορά τις τοπικές κοινωνίες, ο άλλος γνωστός με τα αρχικά Ν.Ι.Μ.Τ.Ο. (not in my term of office), όχι στη δική μου θητεία, αφορά τους τοπικούς άρχοντες, όταν συνεχώς αναβάλλουν, με την ελπίδα ότι δεν θα βγάλουν αυτοί το φίδι από την τρύπα, αλλά, αορίστως, κάποιος επόμενος.

Ποιο το αποτέλεσμα; Για να μην αναλάβουν έναντι κάποιων οικοπεδούχων το κόστος επιλογής μιας θέσης για ΧΥΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΡΥΠΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΔΕΝ ΒΡΩΜΑΕΙ, γεμίζουμε τον τόπο παράνομες απορρίψεις που καταστρέφουν νερά και τοπία και καίνε τα ίση.

ΜΕΛΕΤΗ, ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Μια γενναία λοιπόν και με μακροπρόθεσμη ματιά δημοτική αρχή, πρώτα απ' όλα ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΙ ότι ο ΧΥΤΑ δεν είναι χωματερή,ότι ο Βιολογικός καθαρισμός δεν είναι χαβούζα, και στη συνέχεια, με μελετημένα αλλά αποφασιστικά βήματα, χωροθετεί στον τόπο της ή (ακόμα καλύτερα) στα πλαίσια διαδημοτικής συνεργασίας τις απαραίτητες εγκαταστάσεις υγρών και στερεών αποβλήτων.

Εννοείται βέβαια, ότι πρώτα εξαντλεί όλα τα περιθώρια συνεργασίας με άλλους δήμους για προώθηση εφαρμόσιμων προγραμμάτων ανακύκλωσης και μείωσης των απορριμμάτων. Καθήκον των πολιτών, εδώ, είναι η ολόθερμη στήριξη των πρωτοβουλιών με πρόθυμη στοιχειώδη διαλογή στην πηγή των απορριμμάτων.

Μικρός κόπος για σπουδαίο αποτέλεσμα.

ΤΟ ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Ας πάμε στο περιαστικό περιβάλλον. Ακτές, ποταμοί, ρέματα, γεωργική γη δίπλα σε πόλεις αναπόφευκτα επηρεάζονται, από τη λειτουργία τους. Κι εδώ το πρόβλημα είναι ίδιο: Κάποιοι τα θέλουν για τον εαυτό τους σε βάρος των άλλων. Και χαίρω γιατί στο σημείο αυτό ο Δήμος Κάτω Αχαΐας με το σημερινό Δήμαρχο, κ. Γκοτσούλια, υπήρξε πρωτοπόρος σ 'ότι αφορά την αποφασιστική υπεράσπιση του δημοσίου (κατά το σύνταγμα) αγαθού που λέγεται περιαστικές ακτές από την κοντόφθαλμη απληστία των λίγων. Έχετε - και είμαι σίγουρος ότι θα την αναβαθμίσετε με μελετημένες παρεμβάσεις - μια μεγάλου πλάτους παραλία με βότσαλο ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ αντί για το άθλιο συνονοθύλευμα περιφράξεων και παραγκών για λίγους "έξυπνους".

Με ανάλογο πνεύμα πρέπει ν' αντιμετωπίζουμε και τ' άλλα στοιχεία του περιαστικού περιβάλλοντος: έγκαιρη αντίσταση στις προσπάθειες να καταπατηθούν περιαστικά μικροδάση από γείτονες, προστασία χειμάρρων και ποταμών από μετατροπή τους σε οχετούς ή χώρους ανέλεγκτης αμμοληψίας, αντίσταση στις προσπάθειες περίφραξης ακτών και αποκλεισμού των πολλών από τη θάλασσα. Και εδώ μεγάλη σημασία έχουν ο έγκαιρος σχεδιασμός και η κτηματογράφηοη των περιαστικών δημοσίων εκτάσεων.

ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Ας πάμε τώρα στον τομέα φύση, τοπία, βιότοποι. Γνωρίζουμε ότι με ταχείς ρυθμούς, τα τελευταία 20 χρόνια περιοχές που παλιά θεωρούνταν άχρηστες, όπως οι βαλτότοποι, προστατεύονται όλο και περισσότερο. Και εδώ ισχύει ότι και για τον αστικό χώρο: βάλτοι, λίμνες, δάση, θαμνότοποι είναι εθνική περιουσία και οφείλουμε να την παραδώσουμε άθικτη στις επόμενες γενιές. Λογικές αλόγιστης βόσκησης, ανεξέλεγκτων απορρίψεων απορριμμάτων, ανεξέλεγκτης λαθροθηρίας είναι και πρέπει ν'αντι-μετωπίζονται ως αντικοινωνικές. Η προστασία πολύτιμων δασικών, λιμναίων, ή ποτάμιων οικοσυστημάτων δεν πρέπει ν'αντιμετώπίζεται ως σύνολο απαγορεύσεων, που προέρχονται από κάποιους γραφειοκράτες του ΥΠΕΧΩΔΕ, αλλά ως ευκαιρία για ήπια και αειφορική αξιοποίηση των τόπων αυτών ως πόλων οικοτουρισμού, ως αποθεμάτων ασφαλείας γλυκού νερού, ως χώρων αναψυχής, με δυο κουβέντες, ως Δημοσίων αγαθών που βελτιώνουν την ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ όλων και ανεβάζουν την φήμη μιας περιοχής. όχι ως χώρων, όπου καθένας κάνει ότι θέλει. Να μη ξεχνούμε ότι έγκαιρη προετοιμασία και παρακολούθηση ρουν να εξασφαλίσουν για όλα τα παραπάνω και σημαντικούς πόρους από Ευρωπαϊκά Προγράμματα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΔΕ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΛΛΟΥ

Το χρέος μας απέναντι στις επόμενες γενιές θα καλύψουμε και την ποιότητα ζωής μας θ' αναβαθμίσουμε μόνο αν ξεχάσουμε τις λογικές της κατανάλωσης των φυσικών πόρων και αποδεχθούμε το κόστος που απαιτείται για την προστασία των ισορροπιών του φυσικού περιβάλλοντος. Αν προτάσσουμε ανυποχώρητα το συλλογικό έναντι του ιδιωτικού, σ' ότι αφορά τον αστικό χώρο. Τοπικές ηγεσίες που λειτουργούν στη λογική της αναβολής και του χαϊδέματος των αυτιών, οδηγούν στην απώλεια ευκαιριών, στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Τοπικές κοινωνίες που αρνούνται να σεβασθούν το φυσικό τους περιβάλλον και να στηρίξουν τοπικές λύσεις στα τοπικά περιβαλλοντικά προβλήματα επιδιώκοντας να βρουν λύση "κάπου αλλού" υποθηκεύουν το μέλλον τους.

Γιατί αν το καλοσκεφτούμε στο μικρό μας πλανήτη δεν υπάρχουν στεγανά, δεν υπάρχει «αλλού».

Γιώργος Κανέλλης

ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ, φ. 108, Ιούλιος - Αύγουστος 2001