Η παρούσα μελέτη είναι προϊόν συστηματικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε με σκοπό αφ' ενός μεν την αποτύπωση και διερεύνηση του σημερινού δικτύου Αστικών Συγκοινωνιών της Πάτρας και αφ' ετέρου την διατύπωση ολοκληρωμένης πρότασης για βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες λύσεις στο συγκοινωνιακό πρόβλημα.

Η υψηλή αστική συγκέντρωση τις τελευταίες δεκαετίες στην περιοχή, προκάλεσε μια εκρηκτική αύξηση της χρήσης ιδιωτικών μέσων μεταφοράς, ενώ αντίθετα το οδικό δίκτυο και οι αστικές συγκοινωνίες δεν ακολούθησαν αντίστοιχους ρυθμούς ανάπτυξης υποδομών και εκσυγχρονισμού, ώστε να απορροφήσουν τις επερχόμενες αλλαγές. Η αλματώδης αυτή αύξηση είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση του μεταφορικού έργου από τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε σχέση με τα υπόλοιπα μέσα (Επί του συνόλου των μετακινήσεων τα M.M.M. συμμετέχουν μόνο κατά 15%).

Στη σημερινή χρονική συγκυρία, ευρισκόμεθα προ της ολοκλήρωσης ή εκτέλεσης μεγάλων δημόσιων έργων, (Εξωτερική Περιμετρική, Γέφυρα Ρίου - Αντιρρίου, Ιόνια οδός, κλπ), τα οποία επανακαθορίζουν τη θέση και το ρόλο της πόλης μας τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα είναι αναγκαία η αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων της πόλης και η προετοιμασία της για μια δυναμική παρουσία ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Αυτή λοιπόν η χρονική περίοδος προσφέρεται ιδιαίτερα για την αναγκαία αναβάθμιση του δικτύου των μέσων μαζικής μεταφοράς. Η διόγκωση των προβλημάτων οφείλεται στην ανεπάρκεια ενός δύσκαμπτου και απαρχαιωμένου σχεδιασμού του λεωφορειακού δικτύου, το οποίο δεν παρέχει πλέον περιθώρια βελτιώσεων, δίχως τον ριζικό ανασχεδιασμό του. Η έξοδος από την σημερινή αδυναμία πρέπει να στηριχθεί ασφαλώς τόσο σε άμεσους όσο και σε μελλοντικούς στόχους. Η παρούσα πρόταση φιλοδοξεί να προσφέρει κυρίως άμεσα αποτελέσματα, ορατά από κάθε πλευρά.

Περιγραφή Σημερινού Συστήματος

Το υπάρχον δίκτυο χαρακτηρίζεται από ακτινική δομή, με γραμμές που συγκλίνουν προς το κέντρο, με αποτέλεσμα υψηλό κυκλοφοριακό φόρτο, σε ορισμένες κύριες αρτηρίες του κέντρου. Συγκεκριμένα η Γούναρη και το ζεύγος Κορίνθου - Μαιζώνος αποτελούν σήμερα το "λαιμό του μπουκαλιού" καθώς εκεί εγκλωβίζεται πληθώρα γραμμών. Στη Γούναρη συσσωρεύονται οι γραμμές 1, 7, 8 ενώ στην Κορίνθου και Μαιζώνος οι γραμμές 2, 3, 6. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ροή αυτή ξεκινάει από την περιφέρεια και θέλει να διανεμηθεί στο κέντρο ή σε άλλες περιοχές.

Εντούτοις δεν υπάρχει μια σοβαρή διανομή επιβατών στα διάφορα σημεία της πόλης. Για παράδειγμα επιβάτες των γραμμών 1 και 5, που θέλουν να μεταβούν στην Κορίνθου ή Κανακάρη, πρέπει να αποβιβαστούν στην Αγίου Ανδρέου και στην συνέχεια να μετακινηθούν με τα πόδια για να φθάσουν στον προορισμό τους .

Επιπλέον η παρουσία αφετηριών στο κέντρο συνεπάγεται πολλές φορές "νεκρές διαδρομές", άγονες για το κοινό, που αυξάνουν το λειτουργικό κόστος των λεωφορείων, επιτείνουν τον κυκλοφοριακό φόρτο και προκαλούν την συνύπαρξη "άδειων" και "γεμάτων" λεωφορείων. Είναι γνωστό ότι τα δύο Νοσοκομεία, Ρίου και "Αγ. Ανδρέα", μαζί με το Πανεπιστήμιο, αποτελούν συγκοινωνιακούς κόμβους με υψηλή ζήτηση από το επιβατικό κοινό. Με το υπάρχον δίκτυο η σύνδεση πολλών περιοχών και κυρίως της παραλιακής ζώνης με τα Νοσοκομεία και το Πανεπιστήμιο είναι ανεπαρκής. Αυτό οφείλεται στην απουσία μιας κύριας γραμμής "κορμού" που να συνδέει όλη την παραλιακή ζώνη με αυτούς τους κόμβους.

Παρακαμπτήριες Διαδρομές

Η παραλιακή ζώνη από το Ρίο μέχρι το Μονοδένδρι μετεξελίσσεται σε μια έντονα αναπτυσσόμενη περιοχή με υψηλή συγκέντρωση εργασίας και έντονη οικονομική δραστηριότητα, που θα καλύπτει ζωτικές ανάγκες όλων των κατοίκων της πόλης. Εντούτοις με το υπάρχον σύστημα μέσων μαζικής μεταφοράς, οι κάτοικοι πολλών εσωτερικών περιοχών δεν έχουν άμεση πρόσβαση στην παραλιακή ζώνη παρά μόνο διερχόμενοι υποχρεωτικά από αρτηρίες της κεντρικής περιοχής. Δεν υπάρχουν γραμμές που να παρακάμπτουν το κέντρο και να συνδέουν απ' ευθείας με τοπικές γραμμές τις περιοχές στην περιφέρεια της πόλης.

Παράδειγμα. Υποθέτουμε ότι κάποιος από το Κουκούλι, τα Ζαρουχλέΐκα ή την Εγλυκόδα θέλει να πάει στα εμπορικά ή αθλητικά κέντρα της Ακτής Δυμαίων, στη ΔΕΗ, τη Δ.Ο.Υ. ή τις Λιμενικές Υπηρεσίες που θα προκύψουν και τέλος στους χώρους αναψυχής που δημιουργούνται, (Κέντρο Κινηματογράφου, Village center), ή στις παραλίες του Μονοδενδρίου. θα πρέπει υποχρεωτικά να εγκλωβιστεί στον άξονα της Γούναρη, που γίνεται πλέον "ο λαιμός του μπουκαλιού" για τις νότιες περιοχές. Το ίδιο συμβαίνει και αντίστροφα, όταν οι κάτοικοι της παραλιακής ζώνης θέλουν να επισκεφθούν το Νοσ. "Άγιος Ανδρέας", το ΤΕΙ, τα αθλητικά κέντρα και στάδια, τους χώρους αναψυχής στο Κλάους, στο Γηροκομείο κλπ.

Ένας άλλος αρνητικός παράγων είναι οι μεγάλες διαφορές στη συχνότητα των δρομολογίων, (χρονοαποοτάσεις). Η Εγλυκάδα έχει κάθε 8' ενώ το Σαραβάλι κάθε 1 ώρα Τα Ζαρουχλέϊκα έχουν κάθε Ι0' ενώ το Μιντιλόγλι κάθε 1 ώρα. Το Ρίο έχει κάθε 15' ενώ ο Καστελλόκαμπος κάθε 1 ώρα και τα Άνω Συχαινά κάθε 3 ώρες. Όλα τα παραπάνω δεν δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες που να ενθαρρύνουν την προτίμηση του κοινού προς τα μέσα μαζικής μεταφοράς και την παραμονή των \.Χ. αυτοκινήτων εκτός κέντρου. Παράλληλα η λειτουργία του όλου συστήματος συνεπάγεται υψηλό κόστος σε ανθρωποώρες, λειτουργικές δαπάνες και ρύπανση.

Περιγραφή του Προτεινόμενου Δικτύου

Ο σχεδιασμός του δικτύου έχει ως βάση τη δημιουργία δύο λεωφορειακών γραμμών "κορμού", οι οποίες διατρέχουν το κέντρο της πόλης σε δύο κεντρικούς άξονες, ανατολικό και δυτικό (βλέπε Χάρτη). Η ανατολική γραμμή "κορμού" αναπτύσσεται στον άξονα Κορίνθου - Πανεπιστημίου και η δυτική στον άξονα Αγ. Ανδρέου - Ελλ. Στρατιώτου - Αυστραλίας - Αχιλλέως. Οι δύο αυτές γραμμές "κορμού" προεκτείνονται, με τη βοήθεια των οδών Γούναρη, Ρετινιώτη, Ακτής Δυμαίων και Εγνατίας (Ρίο) σε τρία βασικά σημεία εισόδου της πόλης:

1. Κόμβος Νοσ. "Αγ. Ανδρέας"
2. Κόμβος Ανθειας
3. Κόμβος Νοσ. Ρίου

Καθιερώνονται τροφοδοτικές λεωφορειακές γραμμές. Δηλαδή οι προηγούμενες γραμμές που υπήρχαν δεν θα εισέρχονται πλέον στο κέντρο αλλά θα αναπτύσσονται στην περιφέρεια και θα τροφοδοτούν τις γραμμές "κορμού" είτε στους τρεις κόμβους εισόδου, είτε σε ενδιάμεσα σημεία. Με τις τροφοδοτικές γραμμές το κοινό θα φθάνει από τους δήμους, τις κοινότητες και τους συνοικισμούς που βρίσκονται στην περιφέρεια της πόλης, σε όποια από τις δύο γραμμές "κορμού" επιθυμεί και εκεί θα μετεπιβιβάζεται, με το ίδιο εισιτήριο, για να φθάσει στο κέντρο ή σε άλλη περιοχή της πόλης. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα ουσιαστικής διανομής του κοινού σε όποια περιοχή επιθυμεί, χωρίς την ανάγκη μετεπιβίβασής του μέσα στη περιοχή του κέντρου. Οι δύο γραμμές "κορμού" θα αποσυμφορήσουν το κέντρο από τις αφετηρίες και απ' όλες τις λεωφορειακές γραμμές, που σήμερα συνωστίζονται στην κεντρική περιοχή, (1,2,3,5,6,7,8) αυξάνοντας υπέρμετρα τον κυκλοφοριακό φόρτο και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του συστήματος και διευρύνουν το λεωφορειακό δίκτυο καλύπτοντας περιοχές ασύνδετες μέχρι σήμερα, με έντονη οικιστική ανάπτυξη, όπως η Άνθεια, η Τέρψη, η Έξω Αγυιά, η Παραλία Προαστείου και ορισμένες περιοχές του δήμου Ρίου. Η έλλειψη σήμερα δυτικής γραμμής "κορμού", επιβαρύνει δυσανάλογα τον ανατολικό "κορμό", με φορτία της παραλιακής ζώνης. Επιπλέον σε όλο το τμήμα των γραμμών "κορμού" που βρίσκεται εκτός κέντρου, μπορούν να αξιοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι χώροι στάθμευσης, ως μέσον αναχαίτισης της ροής των ιδιωτικών οχημάτων προς το κέντρο. Δεν είναι αναγκαίο πλέον να σταθμεύουν στο κέντρο. Οι αφετηρίες που υπήρχαν στο κέντρο δεν μεταφέρονται στους τρεις κόμβους εισόδου. Από κάθε κόμβο διέρχονται τα "περιφερειακά κύπελλα", (χωρίς να επιβαρύνουν με αφετηρίες) και αναπτύσσονται τοπικά εξασφαλίζοντας άριστα τη διασύνδεση των περιφερειακών περιοχών.

"Περιφερειακά Κύπελλα"

Στον Κόμβο Νοσ. "Αγ. Ανδρέας" η γραμμή 1 από Διάκου, όταν φθάνει στην πλατεία Μαρούδα δεν εισέρχεται στη Γούναρη αλλά συνεχίζει προς το Νοσ. "Αγ. Ανδρέας", όπου αποβιβάζει όσους κατευθύνονται προς το κέντρο και μετά ακολουθεί τη διαδρομή της γραμμής 7 προς Περίβολο, Σούλι κλπ. (Μετονομάζεται σε γραμμή 17). Ομοίως η γραμμή 1 από Ρωμανού, μετά τη πλατεία Μαρούδα ακολουθεί τη γραμμή 8. (Μετονομάζεται σε γραμμή 18). Τέλος η γραμμή 1 από Εγλυκάδα, φθάνοντας με τον ίδιο τρόπο στο Νοσ. "Αγ. Ανδρέας" συνεχίζει προς πλατεία Μ. Ασίας και περνώντας από Σκαγιοπούλειο και Παπαφλέσσα ακολουθεί τη γραμμή 5. (Μετονομάζεται σε γραμμή 15). Επίσης όλες οι γραμμές συναντούν την γραμμή 4 επί της Μεσάτιδος. Η γραμμή 4 διατηρείται όπως έχει, προκειμένου να δίνει άμεση πρόσβαση στην παραλιακή ζώνη της Τερψιθέας και της Αγυιάς. Έτσι στον Κόμβο Νοσ. "Αγ. Ανδρέας" πραγματοποιείται με ουντονισμένο και αποτελεσματικό τρόπο ένα "φιλτράρισμα" της ροής των μετακινήσεων αναδιανέμοντας το επιβατικό κοινό προς κάθε επιθυμητή κατεύθυνση. Π.χ. ένας επιβάτης των τοπικών γραμμών (4, 15, 17, 18), που φθάνει στον κόμβο 1, έχει 5 επιλογές:

1. 1η γραμμή "κορμού",
2. 2η γραμμή "κορμού",
3. Γραμμή 15 προς Ακτή Δυμαίων και νότιες παραλίες,
4. Γραμμή 4 προς παραλίες Τερψιθέας και Πλαζ.
5. Συνεχίζει με τοπική γραμμή προς εσωτερική περιοχή.

Ομοίως πλησίον του Κόμβου Ανθείας διέρχεται η γραμμή 3 (από Ζαρουχλέϊκα) η οποία διερχόμενη από την Παπαφλέσσα συνεχίζει στην Ακτή Δυμαίων φτιάχνοντας "περιφερειακό κύπελλο" με τη γραμμή 5 από Μιντιλόγλι. (Μετονομάζεται σε γραμμή 25). Στον Κόμβο Νοσ. Ρίου το "περιφερειακό κύπελλο" συνδέει όλες τις εσωτερικές κοινότητες, (Άνω και Κάτω Καστρίτσι, Μαγούλα, Φοιτητική Εστία, Ακταίο, Άγιο Βασίλειο, Πλατάνι) με σημεία ζωτικής ανάγκης για το κοινό, όπως το Νοσ/μείο, Παν/μιο, Δημαρχείο, Εμπορικό Κέντρο, Σχολεία και Παραλιακή ζώνη, αντικαθιστώντας τη γραμμή 6. (Μετονομάζεται σε γραμμή 36). Στους κόμβους. Ανθείας και Νοσ. Ρίου τα λεωφορεία "κορμού" δεν τερματίζουν, αλλά συνεχίζουν από την μία γραμμή "κορμού" προς την άλλη γραμμή και αντιστρόφως. Με αυτό τον τρόπο συνδέονται παράλληλες περιοχές πλησίον των Κόμβων. (Π.χ. η Αγυιά και ο Καστελλόκαμπος με το Παν/μιο). Για τις βόρειες συνοικίες του Δήμου Πατρέων καθιερώνεται τοπική γραμμή (6) που συνδέει τις εσωτερικές περιοχές Βελβίτσι, Μπάλα, Σκιόεσσα, Συχαινά με την Ελλ. Στρατιώτη και την παραλιακή ζώνη. Ταυτόχρονα είναι τροφοδοτική για τις δύο γραμμές "κορμού". Τα "περιφερειακά κύπελλα" και οι τοπικές γραμμές αποτελούν βασικό εργαλείο για την άσκηση πολιτικής αποκέντρωσης και δίνουν την δυνατότητα να αναπτυχθούν δευτερεύοντα κέντρα για να αποσυμφορηθεί η κεντρική περιοχή της πόλης. Με τη μέθοδο αυτή απελευθερώνονται οι τοπικές γραμμές από την υποχρέωση να εισέρχονται στο κέντρο και μπορούν στο μέλλον να ακολουθούν ευέλικτες διαδρομές, σύμφωνα με τις ανάγκες της περιφέρειας. Επιπλέον, με το "φιλτράρισμα" που γίνεται στους κόμβους εισόδου, μεγιστοποιείται η χρήση των λεωφορείων στις γραμμές "κορμού". Η οικονομία σε λεωφορεία, που θα προκύψει από την λειτουργία των τροφοδοτικών γραμμών, θα επιτρέψει την πύκνωση των δρομολογίων σε περιοχές με χαμηλό επίπεδο εξυπηρέτησης και θα δώσει μεγαλύτερη ευχέρεια στον προγραμματισμό τους. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η δυτική γραμμή "κορμού", η οποία διέρχεται σε ορισμένα σημεία πλησίον των σιδηροδρομικών γραμμών, (Άνθεια, Αγ. Ανδρέα, Κεντρικό Σταθμό, Στάδιο Παναχαϊκής, Προάστιο, Καστελλόκαμπο), μπορεί να δώσει νέα ώθηση στον "δοκιμαζόμενο" Προαστιακό Σιδηρόδρομο, κυρίως για μετακινήσεις προς περιοχές εκτός Δήμου Πατρέων. Παράλληλα δίνεται η δυνατότητα συντονισμού των τοπικών δρομολογίων (25, 15, 4, 6, 36) για ανταποκρίσεις με τις διερχόμενες αμαξοστοιχίες του Προαστιακού σιδηροδρόμου. (Ιτιές, Αγ. Ανδρέα, Αγυιά, Ρίο)Τ Ο κόσμος της Πάτρας έχει δικαίωμα να "δραπετεύει" εύκολα στα περίχωρα της πόλης και τις όμορφες ακρογιαλιές τους. Το νέο σύστημα δεν απαιτεί άμεσα σοβαρές βελτιώσεις των υποδομών και έτσι προσφέρει ουσιαστικές λύσεις με χαμηλό κόστος εφαρμογής. Η βασική βελτίωση που απαιτείται στην παρούσα φάση είναι η διάνοιξη της Αχιλλέως από την Σιρογιάννη έως την Ηρώων Πολ/χνείου.

Εναλλακτική Πρόταση

Καταλυτική επίδραση, για μια ποιοτική και ποσοτική αναβάθμιση του προτεινομένου συστήματος, θα είχε η απελευθέρωση της οδού Μαιζώνος από τα ιδιωτικά οχήματα και η καθιέρωση της ως λεωφορειόδρομου διπλής κατεύθυνσης, από την Παπαφλέσσα έως την Καρόλου. Στη διαδρομή αυτή θα μπορούν να συνυπάρχουν οι δύο γραμμές "κορμού", τα ποδήλατα και οχήματα έκτακτης ανάγκης, (Άμεση Δράση, Πυροσβεστική, ασθενοφόρα, κλπ).

Η σημερινή μας πρόταση έχει μια άλλη φιλοσοφία για τη ζωή της πόλης και έγινε με ένα αίσθημα σεβασμού και αγάπης προς αυτήν, τους ανθρώπους της, την ιστορία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον της. Έγινε με σκοπό να τα συνδέσει όλα αυτά μεταξύ τους και να δώσει την ευκαιρία στο σημερινό πολίτη να τα βιώνει, να τα χαίρεται και να πηγαίνει εύκολα όπου γι’ αυτόν χτυπά η καρδιά της πόλης.

Ανδρέας Β. Γαλάνης, Επιχειρησιακός Ερευνητής

ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ, φ. 107, Ιούνιος 2001